Kısaca: Akreditif (Letter of Credit, LC) ihracatta en güvenli ödeme yöntemidir; alıcı-satıcı arasındaki risk bankalara devredilir. Bu rehberde Türk ihracatçıları için akreditif tipleri (Sight, Usance, Confirmed, Standby), URULC 600 mevzuatı, banka komisyonları (yaklaşık %0,2-0,4 + masraflar), tipik doküman seti (B/L, CI, PL, EUR.1, fitosaniter, akredite analiz raporları), discrepancy (uyumsuzluk) yönetimi, ve Türk Eximbank avantajları ele alınıyor. Hedef kitle: ilk LC kontratlarını yazan KOBİ ihracatçıları ve uluslararası ticaretle yeni tanışan trader-broker'lar.
Akreditif Nedir? Neden Kullanılır?
Akreditif (LC), alıcının bankasının, satıcıya "belirlenen koşulları yerine getirdiğinde ödeme yapmağı" garanti ettiği yazılı bir taahhüttür. Üç taraf vardır: ithalatçı (applicant), ithalatçı bankası (issuing bank), ihracatçı bankası (advising/confirming bank), ve satıcı (beneficiary).
Neden tercih edilir: İhracatçı için alıcı risksiz ödeme güvencesi (eğer dokümanlar uyarlıysa banka mutlaka öder). İthalatçı için ürün alınmadan ödeme yapılmaz. Banka için komisyon. Karşıtı: T/T (Telegraphic Transfer, banka transferi), CAD (Cash Against Documents), CWO (Cash With Order). LC en sıkı, en pahalı, en güvenli.
URULC 600: Uluslararası Akreditif Mevzuatı
URULC 600 (Uniform Customs and Practice for Documentary Credits, 2007 revizyonu) ICC (Uluslararası Ticaret Odası) tarafından hazırlanan akreditif standart kurallandır. Tüm dünyada bankalar bu kuralları uygular. Ana ilke: "banka dokümanlarla ilgilenir, mallarla değil." Yani konteyner boş gelse bile dokümanlar uyumluysa banka öder.
34 madde içerir; en kritik maddeler: m. 14 (banka inceleme standardı), m. 16 (uyumsuzluk bildirimi 5 iş günü), m. 20 (B/L), m. 28 (sigorta), m. 32 (parsiyel sevkiyat), m. 34 (ödeme yetkisi). Türkiye'de tüm bankalar URULC 600'ü otomatikman uygular.
Akreditif Tipleri
Akreditifler iki ana eksende sınıflandırılır: ödeme zamanı ve garanti seviyesi.
Ödeme Zamanına Göre
| Tipi | Ödeme Zamanı | Kullanım | Tipik Komisyon |
|---|---|---|---|
| Sight LC | Doküman ibrasında hemen | Sezonluk ürün, KOBİ | %0,2-0,3 |
| Usance / Deferred | 30, 60, 90, 180 gün vadeli | Uzun ilişkili alıcılar, endüstri | %0,4-0,8 |
| Mixed Payment | %X advance + %Y vadeli | Karşılıklı güven döneminde | %0,3-0,5 |
Garanti Seviyesine Göre
- Irrevocable LC: Gerçekleştikten sonra iptal edilemez. Standart için kullanılır. Türk Eximbank kabulündedir.
- Confirmed LC: İhracatçı bankası da ödeme garantisi verir; ithalatçı bankası ödemese de ihracatçı bankası öder. Gelişmekte olan ülkelerden gelen LC için şart edilir. Ek komisyon: %0,3-0,5.
- Standby LC: Garanti olarak kullanılır, performans çıkışı. Asıl ödeme T/T ile yapılır. Banka garantisi gibi işler.
- Transferable LC: Ana ihracatçı (broker) ikincil tedarikçiye transfer edebilir. Trader-işletmeci modelde kullanılır.
- Back-to-back LC: Ana LC gösterilerek yeni LC açılır. Trader'ın iki banka ile çalışması için.
- Revolving LC: Otomatik yenilenir; uzun süreli sevkiyat kontratı için (ör. aylık konteyner).
Banka Komisyonları ve Maliyet Hesabı
Türk bankalarında tipik LC komisyon yapısı:
| Kalem | Tarife | Açıklama |
|---|---|---|
| Ihbar (Advising) komisyonu | 0,1% (min 100 USD) | LC alıcısı bankaya iletim |
| Negociation komisyonu | 0,2-0,3% | Doküman incelemesi |
| Teşyit (Confirmation) komisyonu | 0,3-0,5% (kotaya göre) | Ekstra güvence için |
| SWIFT MT700/MT707/MT799 mesaj | 40-80 USD/mesaj | Banka tarifesi |
| Discrepancy fee | 50-100 USD/lot | Uyumsuzluk ek inceleme |
| Toplam tipik LC maliyet | %0,7-1,2 (kontrat değeri üzerinden) | Tipik 100K USD'lik LC = 700-1200 USD |
Banka tercihleri (Türkiye'de LC için): Garanti BBVA, İş Bankası, Yapı Kredi, Türk Eximbank (Türk Eximbank ihracatçı için tercih edilir; faiz orani düşük, prosedür hızlı).
Tipik Doküman Seti
LC şartında istenen dokümanlar (ürüne göre değişir):
- Commercial Invoice (CI): Satıcı adı-adres, alıcı, GTIP kodu, miktar, birim fiyat, toplam, sevkiyat ülkesi, teşlim noktası, INCOTERMS (FOB, CIF, EXW vs).
- Packing List (PL): Karton/palet sayısı, brut/net ağırlık, hacim (CBM), seri numaraları.
- Bill of Lading (B/L): Liman kompani tarafından düzenlenir, malın yüklendiği belge. Original B/L 3 nusha hazırlanır, biri alıcıya ulaşmadan gümrüklemez.
- Certificate of Origin: TOBB veya yerel ticaret odası düzenler. Türk menşeli olduğunu kanıtlar.
- EUR.1 Movement Certificate: AB STA çerçevesinde 0% gümrük için.
- Phytosanitary Certificate: Tarım Bakanlığı İl Müdürlüğü düzenler. Bitki kaynaklı ürünler için.
- Halal Certificate: Körfez/Suudi/Mısır pazarı için. GIMDES, HAK Helal vs.
- Sigorta Polisi: CIF kontratlarda zorunlu. Tipik %110 fatura değeri, ICC-A teminat.
- Inspection / Analiz Raporu: Aflatoxin, SO₂, pestisid kalıntısı vs.
- Beneficiary's Certificate: Satıcı tarafından imzalı bazı özel beyanlar (örn. "ürün organiktir").
Discrepancy: Uyumsuzluk Yönetimi
Banka dokümanları incelediğinde her detayı LC şartları ile karşılaştırır. Tipik discrepancy nedenleri:
- Sevkiyat tarihi LC'de belirtilen son tarihi aşması
- Doküman ibrası sevkiyatı takip eden 21 günü aşması
- B/L ile CI'da tanımlama farklı olması (örn. "Hacıhaliloğlu kayısı" vs "Sarılop kayısı")
- Miktar LC'de belirtilenden %5'ten fazla farklı olması (m. 30 - 5% tolerance)
- Toplam tutar overdraw (LCüstü)
- Sigorta polisi CIF tanımına uymaması
- Phytosanitary certificate süresinin sevkiyat tarihinde dolu olması
Discrepancy olduğunda: Banka 5 iş günü içinde satıcıya bildirir. Satıcı (1) düzeltme (örn. yeni B/L), (2) satıcı-alıcı anlaşıp amend (LC tadili) talep edebilir, (3) approval basis (alıcı onayı ile ödeme) talep edebilir. Approval basis riski yüksek; alıcı reddedebilir.
Türk Eximbank Avantajı
Türk Eximbank ihracatçı için özel avantajlar sunar:
- Düşük faizli ihracat kredisi: SDR/USD bazında %3-5 (ticari banka %7-9'a karşı).
- Kısa vadeli ihracat alacak sigortası: %85-90 oranında ödeme garanti (alıcı ödemese bile).
- LC ihbar ve teşyitöyi: Komisyon ticari bankalardan düşük.
- Forfaiting: Vadeli LC alacakları indirimli peşinleştirme.
Yeni ihracatçı önce kendi ticari bankası ile T/T deneyimi kazanmalı, sonra Eximbank'a kaydı yaptırmalı. Eximbank kayıt ücreti yok, sadece yıllık ihracat hacmine göre kişisel kontak atanır.
Sık Sorulan Sorular
İlk konteynerimde LC ile mi T/T ile mi başlayayım?
İlk alıcı için min %30 T/T advance + LC kalan için 50%-50% Hibrid güvenli. Tanıdık, referanslı alıcıları için 100% LC at sight kabul edilebilir. Saf %100 T/T advance önerilmez (alıcı risk reddedebilir).
LC görütük hemen üretime başlayıp başlamamalıyım?
LC otantik görünse de önce bankanızda (advising bank) onay alın. SWIFT MT700 mesajı banka tarafından alınmadan üretime başlamayın. Sahte LC dolaylıcıları özellikle Afrika ve Ortadoğu pazarında yaygın.
Discrepancy olduğunda ödeme alabilir miyim?
Evet, 3 yol: (1) Düzeltme yapabilir misiniz hemen yapın. (2) Alıcı amend (LC tadili) onaylıyorsa onay alın; banka öder. (3) Onay olmazsa "approval basis" gönderim mantıklı; alıcı onayı olmadan ödeme yapılmaz, mal liman gümrüğünde tutulur. Risk ihracatçıda.
Confirmed LC ne zaman gerekli?
Risk ülkelerinden gelen LC'ler için: Mısır, Cezayir, Pakistan, Fas, Nijerya, Lebenon, Suriye, Iran. Bu ülkelerin bankaları ödemeyebilir veya ödeme gecikebilir. Ek %0,3-0,5 komisyon ile Türk bankası da garanti verir.
Sahte LC nasıl ayırt edilir?
SWIFT MT700 almışsa gerçek; banka bunu otomatik doğrular. Sadece email/PDF olarak gelen "LC" mutlaka şüphelidir. Bankanızdan SWIFT doğrulaması isteyin (5-10 dk).
FromTurk üzerinden LC satışı yapabilir miyim?
FromTurk alıcı-satıcı doğrulanmış eşleştirme platformudur, doğrudan LC sağlamaz. Ancak sertifikalı alıcılarla LC güvenli kontratlar yazılabilir. Tedarikçi kaydı için TIM üyeliği ve banka referansı gereklidir.
Sonuç
Akreditif ihracatta en güvenli ödeme yöntemidir; Türk ihracatçısı için %0,7-1,2 maliyet ile %95+ ödeme güvencesi sağlar. Sight LC ile başlayın, bankanızı (Türk Eximbank önerilir) iyi seçin, doküman setinizi hatasız hazırlayın. Ilk LC kontratını yazmadan önce SWIFT doğrulaması alın; aciz alıcılarda confirmed LC isteyin.
Sonraki adım: 2026 Türkiye İhracat Rehberinde ihracat adımlarını görün, ardan Tedarikçi kayıt sayfamızdan platforma katılın.
Kaynaklar: ICC URULC 600 (Uniform Customs and Practice for Documentary Credits), Türk Eximbank İhracat Kredisi Kılavuzu (2026), TBB ödeme Yöntemleri Raporu (2025), TIM Akreditif Rehberi.